O‘ZBEKISTONDA KICHIK VA O‘RTA BIZNES SUBYEKTLARINI KENGAYTIRISHDA FRANCHAYZING MEXANIZMLARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Keywords:
franchayzing, kichik biznes, o‘rta biznes, tadbirkorlik, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi, brend, royalti, intellektual mulk, biznes modeli, hududiy rivojlanish.Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznes subyektlarini rivojlantirish hamda hududiy jihatdan kengaytirishda franchayzing mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Franchayzing tajribadan o‘tgan biznes modeli, tovar belgisi, texnologiya, boshqaruv standartlari va marketing tizimidan haq evaziga foydalanishga asoslangan tadbirkorlik shakli sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot integrativ adabiyotlar sharhi, normativ-huquqiy hujjatlar tahlili, qiyosiy tahlil va tizimli yondashuv metodlariga asoslandi. Natijalar franchayzing kichik biznes uchun bozorga kirish xavfini kamaytirish, brend ishonchidan foydalanish, boshqaruv tajribasini o‘zlashtirish, kredit olish imkoniyatini yaxshilash va hududlarda yangi ish o‘rinlarini yaratishga xizmat qilishi mumkinligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, yuqori boshlang‘ich badal, doimiy royalti to‘lovlari, xorijiy brendlarga qaramlik, standartlarga qat’iy rioya qilish zarurati, intellektual mulkni himoya qilish, shartnoma shartlarining murakkabligi va moliyalashtirish cheklovlari asosiy muammolar sifatida aniqlandi. O‘zbekistonda franchayzing Fuqarolik kodeksidagi kompleks tadbirkorlik litsenziyasi institutiga asoslanadi va bunday shartnomalar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi lozim. Maqolada milliy franchayzing reyestri, standart axborotni oshkor qilish talablari, maxsus kredit mahsulotlari, franchayzing konsalting markazlari va mahalliy brendlarni eksport franchayzasiga aylantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi. 50-bob: Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi — franchayzing.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi (franchayzing) shartnomalarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish bo‘yicha davlat xizmatini ko‘rsatishning ma’muriy reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida. 2022-yil 24-iyundagi 346-son qaror.
3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida kichik tadbirkorlik subyektlarining asosiy ko‘rsatkichlari. Toshkent, 2025–2026.
4. World Bank. Improved Access to Finance to Help Businesses in Uzbekistan Grow and Create Jobs. Washington, DC, 2025.
5. World Bank. Uzbekistan Country Economic Memorandum: Fostering Private Sector-Led Growth and Global Integration. Washington, DC, 2025.
6. World Bank. Small and Medium Enterprises Finance: Improving SMEs’ Access to Finance and Finding Innovative Solutions. Washington, DC.
7. World Intellectual Property Organization. In Good Company: Managing Intellectual Property Issues in Franchising. Geneva: WIPO, 2019.
8. World Intellectual Property Organization. Successful International Expansion through Franchising. Geneva: WIPO.
9. World Intellectual Property Organization. Why Trademarks Matter to SMEs. Geneva: WIPO.
10. International Franchise Association. What Is a Franchise? Washington, DC.
11. Federal Trade Commission. A Consumer’s Guide to Buying a Franchise. Washington, DC.
12. World Intellectual Property Organization. Enterprising Ideas: A Guide to Intellectual Property for Startups. Geneva: WIPO, 2021.
