Chizmachilik fanini o‘qitishda kompetensiyaviy yondashuv asosida grafik savodxonlikni rivojlantirish metodikasi
Keywords:
chizmachilik, kompetensiyaviy yondashuv, grafik savodxonlik, fazoviy tasavvur, muhandislik grafikasi, texnik chizma, proyeksion tafakkur, interfaol metod, CAD texnologiyasi, baholash mezoni, elektron portfolio, grafik kompetensiya.Abstract
Ushbu maqolada chizmachilik fanini o‘qitishda kompetensiyaviy yondashuv asosida grafik savodxonlikni rivojlantirish metodikasi ilmiy-metodik jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim sharoitida chizmachilik fani faqat chizma chizish qoidalarini o‘rgatuvchi o‘quv predmeti emas, balki o‘quvchi va talabalarda fazoviy tasavvur, texnik tafakkur, grafik axborotni o‘qish, tahlil qilish, yaratish, standart asosida rasmiylashtirish va amaliy vaziyatda qo‘llash kompetensiyalarini shakllantiruvchi muhim fan sifatida qaralmoqda. Kompetensiyaviy yondashuvda ta’lim natijasi o‘quvchining qancha ma’lumotni eslab qolganligi bilan emas, balki egallagan bilim, ko‘nikma, malaka, munosabat va tajribani real grafik vaziyatda qo‘llay olishi bilan baholanadi. UNESCO-UNEVOC ta’rifida kompetensiyaviy ta’lim o‘qitish, o‘rganish va baholashning bilim, ko‘nikma hamda munosabatlarni aniq birliklarda va autentik kontekstlarda namoyon qilishga yo‘naltirilgan yondashuv sifatida izohlanadi. Shu nuqtayi nazardan chizmachilik darslarida grafik savodxonlikni rivojlantirish uchun an’anaviy “tushuntirish — ko‘rsatish — ko‘chirtirish” usuli yetarli emas; dars jarayoni muammoli grafik vaziyat, mustaqil tahlil, proyeksion fikrlash, standartga asoslangan chizma bajarish, xatolarni aniqlash, raqamli vositalardan foydalanish va bajarilgan ishni og‘zaki asoslash elementlari bilan boyitilishi lozim. Maqolada grafik savodxonlikning tarkibiy komponentlari, chizmachilik fanida kompetensiyaviy yondashuvni joriy etish bosqichlari, o‘quv topshiriqlarini loyihalash, baholash mezonlari, elektron portfolio, interfaol metodlar va CAD texnologiyalari bilan integratsiyalash imkoniyatlari asoslab beriladi. Tadqiqot natijasida grafik savodxonlikni rivojlantirish uchun “grafik axborotni idrok etish — tahlil qilish — fazoda tasavvur qilish — chizma orqali ifodalash — standart asosida rasmiylashtirish — amaliy vaziyatda qo‘llash — natijani himoya qilish” bosqichlariga tayangan metodik model taklif etiladi.
References
1. UNESCO-UNEVOC. Competency-based Education: TVETipedia Glossary. Kompetensiyaviy ta’limning bilim, ko‘nikma va munosabatlarni autentik kontekstlarda namoyon qilishga asoslangan yondashuv sifatidagi talqini.
2. Council of the European Union. Council Recommendation of 22 May 2018 on Key Competences for Lifelong Learning. Kompetensiyaning bilim, ko‘nikma va munosabatlar uyg‘unligi sifatidagi ta’rifi.
3. OECD. Future of Education and Skills 2030/2040. XXI asr ta’limida bilim, ko‘nikma, munosabat va qadriyatlar uyg‘unligi bo‘yicha konseptual yondashuv.
4. Tumkor S., de Vries M. Enhancing Spatial Visualization Skills in Engineering Drawing Courses. Texnik chizmachilik kurslarida fazoviy vizualizatsiya qobiliyatini rivojlantirish bo‘yicha tadqiqot.
5. Bartlett K.A., Camba J.D. Toward a Broader Understanding of Spatial Ability in CAD Education. CAD ta’limida fazoviy qobiliyatni kengroq talqin qilishga bag‘ishlangan ilmiy maqola.
6. Web-based Tools for Engineering Graphics Education. 3D modellar yordamida 2D va 3D moslikni tushunishni kuchaytirishga oid tadqiqot materiali.
7. The impact of CAD software on the teaching of engineering graphics: a systematic review. CAD va BIM vositalarining muhandislik grafikasi ta’limiga ta’siri bo‘yicha tizimli tahlil.
8. The effects of computer-aided design software on engineering students’ spatial visualisation skills. CAD asosidagi o‘qitishning muhandislik talabalari fazoviy tasavvuriga ta’sirini o‘rgangan tadqiqot.
9. Teaching methodology of drawing based on competency-based approach. Chizmachilikni kompetensiyaviy yondashuv asosida o‘qitish metodikasiga bag‘ishlangan maqola.
10. O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi. Ilmiy nashrlar va dissertatsiya natijalarini chop etish tavsiya etilgan nashrlar bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar.
11. UNESCO International Bureau of Education. Competences. Ta’limda kompetensiyalar taksonomiyasi va o‘quv maqsadlarini belgilash bo‘yicha yondashuvlar.
12. OECD. Transformative Competencies for 2030. Kelajak ta’limida mas’uliyat, yangi qiymat yaratish va murakkab vaziyatlarni hal qilish kompetensiyalari bo‘yicha konseptual material.
