BO‘LAJAK MUHANDISLARNING PROYEKSIYON TASAVVURINI RIVOJLANTIRISHDA 3D MODELLARNING O‘RNI
Keywords:
proyeksion tasavvur, 3D model, muhandislik grafikasi, fazoviy tafakkur, bo‘lajak muhandis, ortogonal proyeksiya, vizualizatsiya, chizmachilik, grafik kompetensiya, didaktik vosita, muhandislik ta’limi, kompyuter modellashtirish, qirqim, kesim, fazoviy idrok.Abstract
Ushbu maqolada bo‘lajak muhandislarning proyeksion tasavvurini rivojlantirishda 3D modellarning o‘rni ilmiy-pedagogik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Zamonaviy muhandislik ta’limida grafik tayyorgarlik sifati, ayniqsa, proyeksion tasavvur, fazoviy tafakkur va texnik obyektlarni turli proyeksiya tekisliklarida mantiqiy tasavvur qila olish qobiliyatining shakllanganlik darajasi bilan bevosita bog‘liqdir. An’anaviy chizmachilik va muhandislik grafikasi mashg‘ulotlarida talabalar ko‘pincha tekis chizma orqali fazoviy shaklni tasavvur qilishda yoki aksincha, hajmli obyektni ortogonal proyeksiyalarda to‘g‘ri ifodalashda qiyinchilikka duch keladilar. Shu jihatdan 3D modellar ta’lim jarayonida murakkab geometrik jismlar va konstruktiv elementlarning vizual-mantiqiy tuzilishini ochib beruvchi, ularni aylantirish, kesim olish, qismlarga ajratish, yashirin elementlarni ko‘rsatish va turli rakurslardan kuzatish imkonini beruvchi kuchli didaktik vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada proyeksion tasavvur tushunchasining mazmuni, uning muhandislik tayyorgarligidagi o‘rni, 3D modellar asosidagi o‘qitishning psixologik-pedagogik asoslari, didaktik funksiyalari va metodik imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot davomida 3D modellashtirish vositalarining talabalar tomonidan ortogonal proyeksiyalarni tushunish, uchinchi ko‘rinishni aniqlash, qirqim va kesimlarni idrok etish, detal shaklini ongda qayta qurish va grafik topshiriqlarni mustaqil bajarish jarayonlariga ijobiy ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, 3D modellarni qo‘llashning ta’limiy afzalliklari bilan birga, ularni noo‘rin va metodik jihatdan asoslanmagan qo‘llash oqibatida yuzaga keladigan yuzakilik, passiv kuzatuvchilik, tayyor vizual tasvirga qaramlik va fundamental grafik bilimlarning susayishi kabi xavflar ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada bo‘lajak muhandislarning proyeksion tasavvurini shakllantirishga qaratilgan 3D-modelli pedagogik yondashuv taklif etilib, unda vizualizatsiya, faol manipulyatsiya, grafik tahlil, bosqichma-bosqich abstraksiyalash va refleksiv baholash mexanizmlarining o‘zaro bog‘liqligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari 3D modellarning proyeksion tasavvurni rivojlantirishda oddiy ko‘rgazmali vosita emas, balki murakkab fazoviy fikrlashni shakllantiruvchi, nazariy bilimlarni amaliy grafik faoliyat bilan integratsiyalovchi va muhandislik ta’limi sifatini oshiruvchi samarali didaktik resurs ekanini ko‘rsatadi. Mazkur maqola muhandislik grafikasi, chizmachilik va kompyuter grafikasi fanlarini o‘qituvchi professor-o‘qituvchilar, tadqiqotchilar, doktorantlar, magistrantlar hamda grafik tayyorgarlik metodikasi bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Azizxo‘jayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2016.
2. Ishmuhamedov R., Yo‘ldoshev M. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Nihol, 2019.
3. Muslimov N.A., Usmonboyeva M.H., Sayfurov D.M. Pedagogik kompetentlik va kasbiy shakllanish asoslari. – Toshkent: Fan, 2015.
4. Tolipov O‘.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. – Toshkent: Fan, 2017.
5. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga joriy etish. – Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
6. Mirsoliyev T.M. Muhandislik grafikasi. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2020.
7. Rahmonov A., Qodirov S. Chizmachilik va muhandislik grafikasi asoslari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2021.
8. Eshpo‘latov J. Kompyuter grafikasi va loyihalash tizimlari. – Toshkent: Voris-nashriyot, 2022.
9. Polat E.S. Noviye pedagogicheskiye i informatsionniye texnologii v sisteme obrazovaniya. – Moskva: Akademiya, 2020.
10. Bespalko V.P. Slagayemiye pedagogicheskoy texnologii. – Moskva: Pedagogika, 2018.
11. Selevko G.K. Sovremenniye obrazovatelniye texnologii. – Moskva: Narodnoe obrazovanie, 2019.
12. Mayer R. Multimedia Learning. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
13. Jonassen D. Learning to Solve Problems with Technology. – New York: Routledge, 2020.
14. Schunk D. Learning Theories: An Educational Perspective. – Boston: Pearson, 2021.
15. Branch R.M. Instructional Design: The ADDIE Approach. – New York: Springer, 2020.
16. Sorby S. Developing 3-D Spatial Visualization Skills. – New York: Delmar Cengage Learning, 2020.
17. Ching F.D.K. Engineering Graphics. – Hoboken: Wiley, 2021.
18. Bertoline G.R., Wiebe E.N. Fundamentals of Graphics Communication. – New York: McGraw-Hill, 2022.
19. Giesecke F.E. Technical Drawing with Engineering Graphics. – Boston: Pearson, 2021.
20. ISO va ESKD standartlari asosida texnik chizmalarni rasmiylashtirish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar to‘plami. – Toshkent, 2023.
