Empowerment of youth intellectual success (EYIS)
Empowerment of youth intellectual success (EYIS) ilmiy-ommabop jurnali barcha sohada ilmiy izlanish olib boruvchi tadqiqotchilar, olimlar, professor-o‘qituvchilar hamda soha mutaxassislari uchun mo‘jallangan bo‘lib, Ilmiy faolyatning barcha tarmoqlariga oid tendensiyalar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etishga bag‘ishlangan hamda barcha soha taraqqiyotiga xizmat qiluvchi ilmiy tahlil va takliflardan iborat maqolalar e’lon qilinadi. Jurnal ilmiy nashr hisoblanib, A4 formatda yiliga 12 (o'n ikki) marta o‘zbеk (kirill yoki lotin alifbosida), rus va ingliz tillarida mamlakatimiz va xorijiy tadqiqotchilarga ilmiy izlanishlarni olib borish uchun mo‘ljallangan davriy elektron nashr sifatida faolyat yurutadi.
MAKTABDA SPORT O’YINLARI BO’YICHA O’QUVCHILARNING JISMONIY SIFATLARINI TARBIYALASH VA XARAKAT KO’NIKMA MALAKALARGA O’RGATISH
Ushbu maqolada noan’anaviy vositalar yordamida 6-7 yoshdagi bolalarni jismoniy kompetensiyalarini oshirishda korreksion pedagogika, oila pedagogikasi va pedagogik texnologiyalar asosida jismoniy madaniyat tizimini takomillashtirishga oid vosita va dasturlar yoritilgan. Maqolada tasvirlangan pedagogik mexanizmlar, bolalar jismoniy faolligini noan'anaviy vositalar asosida yaxshilashga qaratilgan ilg'or pedagogik tadqiqotlarga asoslanadi. Ushbu mexanizmlar o'quvchilarning o'zlarini o'rganish, jismoniy va kognitiv rivojlanishiga yordam beradi va ularning o'z o'zini boshqarish, ijodiylik va g'oyaviy qobiliyatlarini rivojlantiradi
6-7 yoshli bolalar, korreksiyalash, noananaviy jismoniy mashqlar, jismoniy faollik, jismoniy madaniyat, konsepsiya.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA SOGʻLOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISH USULLARI
Maqolada o‘zbek xalq o‘yinlarining o'quv-tarbiya jarayoniga sog'lom turmush tarzini kuzatish muhim omili sifatida joriy qilingan bo'lib, samarali usul va ishlab chiqarish tahlil qilingan. , mualliflar darslik hamda adabiyot kiritilmagan, ammo hozirdalarga nisbatan o'ynaladigan o'yinlarni tuzib mashg'ulotlariga tatbiq qilish bo'yicha tavsiyalar berib o'tgan.
o'quv-tarbiya, jarayon jismoniy tarbiya, xalq o'yinlari, sog'lom turmush tarzi, mahsulot, mashg'ulotlar, urf-odat.
SPORT O’YINLARI BO’YICHA O’QUVCHILARNING JISMONIY SIFATLARINI TARBIYALASH (VOLEYBOL MISOLIDA)
Ushbu maqolada voleybol sport turini o'rgatishning muhimligi va uning mohiyati o'rganiladi. Voleybol o'yinining turlari, qoidalari, va jarayonlarining tafsiliy ta'riflari ko'rsatiladi. Sportning jamiyati ijtimoiy, madaniy va o'quvchi o'yinlarda qanday o'rin olishi, o'yin o'rgatish va uni o'rganishning yirik roli ta'kidlanadi. Maqola o'quvchilarning sportni sevimli turari, uning mohiyati va tarixiy o'zgarishlarini o'rganishga yordam berishi uchun muhimdir. Voleybolning o'rganilish jarayonlari, voleybol o'rganishning pedagogik texnologiyalari va ta'lim usullari o'rganiladi. Maqola sportni o'rganish va uning jamiyatdagi ahamiyati haqida ko'proq tushunchalar beradi.
mashg‘ulot, texnik tayyorgarlik, dastlabki o‘rgatish, tayyorlov, o‘yin malakalari, o‘rgatish vositalari, maxsus mashqlar, o‘rgatish uslublari, moslama va uskunalar.
Интеграция лингвистических навыков и видов речевой деятельности как фактор развития коммуникативной компетенции на занятиях по русскому языку.
В данной статье рассматривается процесс формирования коммуникативной компетенции в обучении русскому языку. Автор подчеркивает важность системного подхода, при котором лингвистические навыки (лексика, грамматика, фонетика) не изучаются изолированно, а служат фундаментом для развития четырех видов речевой деятельности. В работе предлагаются пути оптимизации учебного процесса для достижения свободного владения языком в реальных ситуациях общения.
коммуникативная компетенция, русский язык, речевая деятельность, лингвистические навыки, интегративный подход, методика преподавания.
TEXNOLOGIYA DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING KASBIY-PSIXOLOGIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada texnologiya fanini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarda kasbiy-psixologik kompetensiyalarni shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Shaxsning kasbiy shakllanishida psixologik tayyorgarlik, kasbiy motivatsiya, innovatsion faoliyatga yo‘naltirilgan o‘qitish va kompetensiyaviy yondashuvning o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Texnologiya fanining o‘quvchilarni mehnat jarayoniga tayyorlashdagi roli, o‘quvchilarning psixologik barqarorligi va kasbiy o‘zini anglash jarayonidagi o‘qituvchi faoliyatining o‘rni ochib berilgan. Maqolada ta’limda raqamli va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash orqali o‘quvchilarning psixologik tayyorgarligini oshirish usullari ham asoslab berilgan.
texnologiya fani, kompetensiya, psixologik tayyorgarlik, kasbiy yo‘nalish, motivatsiya, innovatsion ta’lim, raqamli texnologiyalar, shaxsiy rivojlanish, kasbiy kompetensiyalar.
Linguistics of translation. Research of translation processes and strategies, issues of translation accuracy in different contexts and types of texts
This article analyzes the intersection between linguistics and translation studies, focusing on their theoretical and practical points of convergence. It discusses the importance oflinguistic knowledge in translation, the semantic, syntactic, and pragmatic aspects of linguistic units, and the influence of cultural factors. The study also highlights the significance of linguistic analysis and modern approaches in translation practicev
linguistics, translation, semantics, syntax, pragmatics, culture, linguistic analysis, communication.
Linguistics in the Digital Age. Research on the impact of technology on language and communication, including internet language, social media and mobile messaging
The field of digital linguistics plays an important role in the modern pedagogical process today. This article analyzes modern pedagogical approaches to teaching languages and translation methods using digital technologies, distance learning platforms, virtual laboratories, and the formation of digital competencies. The article also extensively discusses the impact of technology on language and communication, including social media.
Digital linguistics, distance learning, virtual platforms, pedagogical approaches, Internet
BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA KITOBXONLIK MADANIYATINI INTERFAOL METODLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada boshlang'ich sinf o'quvchilarida kitobxonlik madaniyatini interfaol metodlar yordamida rivojlantirish bo'yicha olib borilgan tajriba-sinov ishlarining natijalari IMRAD tuzilmasi asosida bayon etilgan. Tadqiqot 2026-yil aprel oyida Qo'qon davlat universiteti magistranti M. Muxammadjonova tomonidan umumiy o'rta ta'lim maktabining 3-sinf o'quvchilari (jami 28 nafar) bilan o'tkazildi. Olingan natijalar interfaol metodlarning samaradorligini ilmiy jihatdan asoslab berdi.
kitobxonlik madaniyati, interfaol metodlar, boshlang'ich ta'lim, tajriba-sinov, Insert metodi, ifodali o'qish, kitobxonlik ko'nikmasi.
BOSHLANG‘ICH TA’LIM JARAYONIDA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHGA QARATILGAN TAJRIBA-SINOV ISHLARINING SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning kreativ fikrlashini rivojlantirishga qaratilgan tajriba-sinov ishlarining natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqot Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumani 5-son umumiy o‘rta ta’lim maktabining 2-“D” va 2-“G” sinflarida olib borildi. Tajriba-sinov ishlari asosan 2-“G” sinfida amalga oshirilib, 2-“D” sinfi nazorat guruhi sifatida jalb etildi. Tadqiqot davomida diagnostik testlar, pedagogik kuzatish, aqliy hujum, muammoli ta’lim, o‘yin texnologiyalari, STEAM yondashuvi, dizayn fikrlash hamda inquiry-based learning metodlaridan foydalanildi. Tajriba jarayonida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammoga ijodiy yondashish, original g‘oyalar ishlab chiqish va qaror qabul qilish ko‘nikmalarida ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Yakuniy natijalar dastlabki diagnostika bilan solishtirilganda o‘quvchilarning kreativ fikrlash darajasi sezilarli darajada oshgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari boshlang‘ich ta’limda interfaol va innovatsion metodlardan kompleks foydalanish samarali ekanligini ko‘rsatdi.
kreativ fikrlash, boshlang‘ich ta’lim, tajriba-sinov ishlari, nazorat guruhi, diagnostika, aqliy hujum, muammoli ta’lim, STEAM yondashuvi, dizayn fikrlash, inquiry-based learning, o‘yin texnologiyalari, kreativ rivojlanish, pedagogik innovatsiya, interfaol metodlar, o‘quv faoliyati.
AUTOCAD DASTURINING FOYDALANISH INTERFEYSI - ISHCHI STOLINING MENYULARI VA UNING ASBOBLAR-USKUNALAR PANELI
Ushbu maqolada AutoCAD dasturining foydalanish interfeysi, ishchi stol menyulari, Ribbon tizimi, buyruqlar oynasi, holat satri, asboblar-uskunalar paneli va ishchi maydonni moslashtirish mexanizmlarining muhandislik-grafik ta'limi hamda loyiha amaliyotidagi o'rni ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, raqamli loyihalash muhitida foydalanuvchi interfeysi oddiy dastur oynasi emas, balki chizma tuzish tezligi, aniqligi, xatolarni kamaytirish, buyruqlarni tanlash madaniyati va standartlashtirilgan loyiha hujjatlarini shakllantirishga bevosita ta'sir qiluvchi axborot-muhandislik vositasidir. Maqolada Autodesk rasmiy hujjatlari, investorlar uchun e'lon qilingan moliyaviy hisobotlar hamda CAD bozori bo'yicha ochiq statistik ma'lumotlar asosida natijalar jadval ko'rinishida umumlashtirildi. Tahlil natijalari AutoCAD interfeysining samaradorligi Ribbon paneli, Command Line, Status Bar, Tool Palettes, Model/Layout tizimi, qatlamlar boshqaruvi va ishchi maydonni moslashtirish funksiyalarining o'zaro integratsiyasi orqali yuzaga chiqishini ko'rsatadi. Shu bois AutoCADni o'qitishda buyruqlarni yodlatish emas, balki interfeys elementlarini real loyiha vazifalari bilan bog'lab tushuntirish, chizma intizomi, qatlamlar madaniyati, o'lcham standartlari va nashrga tayyorlash bosqichlarini yaxlit metodik tizim sifatida berish zarur.
AutoCAD, foydalanish interfeysi, Ribbon, ishchi stol, menyular, asboblar paneli, buyruqlar oynasi, CAD, muhandislik grafikasi, raqamli loyihalash.
Ikromova Mohinabonu Navruzbek qizi,M.X.Ikromov
TАLАBА YОSHLАRNI ОILАVIY HАYОTGА TАYYОRLАSHNING PЕDАGОGIK VА PSIXОLОGIK XUSUSIYАTLАRI
Ushbu mаqоlаdа tаlаbа yоshlаrimizning оilа hаqidа sаvоdxоnlik dаrаjаsi nechоgʻlik muhim ekаnligi, оilа qurishning о’z vаqtlаri vа jаmiyаtdа оilаningо’rni, shu bilаn birgа, er-xоtinlаrning о’z huquq vа mаjburyаtlаrini bilishi vа hоzirgi kundа yоshlаr о’rtаsidаgi аjrimlаrning оldini оlish bоrаsidа shаxsiy tаkliflаr berib о’tilgаn.
huquq, оilа, nikоh, huquqiy sаvоdxоnlik, оilаviy еtuklik, jinsiy еtuklik, о’smir vа о’spirinlik dаvri.
Muhandislik grafikasi ta’limida integrativ yondashuvning nazariy-pedagogik asoslari
Muhandislik grafikasi zamonaviy texnik ta'limning asosiy fanlaridan biri bo'lib, talabalarda fazoviy tasavvur va konstruktiv fikrlashni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. An'anaviy o'qitish usullari ko'pincha fanlararo bog'liqlikni ta'minlashda qiyinchiliklarga duch keladi. Ushbu maqolada muhandislik grafikasi ta'limida integrativ yondashuvning nazariy-pedagogik asoslari atroflicha tahlil qilinadi. Integrativ yondashuv o'quv jarayonining samaradorligini oshirish, talabalarning amaliy ko'nikmalarini mustahkamlash va fanlararo aloqalarni chuqurlashtirishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari ushbu yondashuvning ta'lim sifatini yaxshilashdagi salohiyatini ko'rsatadi.
Muhandislik grafikasi, Integrativ yondashuv, Pedagogik asoslar, Nazariy asoslar, Ta'lim samaradorligi, Fanlararo bog'liqlik, O'qitish metodikasi
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida mustaqil fikrlashni shakllantirishning pedagogik-psixologik asoslari
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarda mustaqil fikrlashni shakllantirishning amaliy yondashuvlari yoritilgan. Dars jarayonida muammoli vaziyat yaratish, kuzatish, o‘lchash, tajriba o‘tkazish, ma’lumotlarni qayd etish va tahlil qilish orqali o‘quvchilarning mantiqiy hamda tanqidiy tafakkurini rivojlantirish yo‘llari ko‘rsatib berilgan. Amaliy faoliyat turlari misolida o‘quvchilarning tadqiqotchilik ko‘nikmalari va fanlarga qiziqishini oshirish mexanizmlari asoslab berilgan.
Mustaqil fikrlash, amaliy yondashuv, muammoli vaziyat, kuzatish, tajriba, o‘lchash, tahlil, tanqidiy tafakkur, boshlang‘ich ta’lim, tadqiqotchilik faoliyati.
KITOBXON NUTQINING BOYISHI – BARKAMOL SHAXS KAMOLOTI
Mazkur maqolada kitobxon nutqining shakllanishi, uning boyishi va bu jarayonning barkamol shaxs kamolotidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, mutolaaning nutq rivojiga ta’siri, so‘z boyligini oshirishdagi ahamiyati va yoshlar tarbiyasidagi roli tahlil qilingan.
kitobxonlik, nutq madaniyati, mutolaa, barkamol shaxs, tafakkur, til boyligi, ma’naviyat.
Ўзбекистон Республикасида содир этилётган киберфирибгарликларга оид айрим мулоҳазалар.
Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикасида содир этилаётган киберфирибгарлик жиноятларининг моҳияти, тушунчаси ва анъанавий фирибгарликдан фарқли жиҳатлари таҳлил қилинган. Шунингдек, киберфирибгарликнинг психологик ва технологик таркибий қисмлари, уни амалга ошириш усуллари ҳамда интернет тармоғида қўлланиладиган асосий воситалар кенг ёритиб берилган. Муаллиф томонидан киберфирибгарликнинг турлари (фишинг, спам, киберсквоттинг, тайпсквоттинг ва бошқалар) илмий нуқтаи назардан таснифланган ва уларнинг амалий кўринишлари мисоллар орқали очиб берилган. Шу билан бирга, ушбу жиноят турининг юқори даражадаги яширинлиги, трансмиллий хусусияти ва уни фош этишдаги қийинчиликлар асосланган. Мақолада киберфирибгарликдан ҳимояланиш чоралари ҳамда профилактика масалаларига алоҳида эътибор қаратилган.
киберфирибгарлик, интернет жиноятлари, фирибгарлик, фишинг, спам, киберсквоттинг, тайпсквоттинг, электрон тўлов тизими, ахборот технологиялари, киберхавфсизлик, психологик таъсир, технологик усуллар, интернет тармоғи, жиноят профилактикаси.
ISSUES OF IMPROVING THE STRATEGY FOR MANAGING ASSETS AND LIABILITIES IN COMMERCIAL BANKS
This article examines the theoretical and practical aspects of improving the strategy for managing assets and liabilities in commercial banks. It highlights the importance of the asset-liability management system in ensuring a balance between liquidity, profitability, and risk in banking operations. During the study, strategic approaches aimed at coordinating the structure of assets and liabilities, reducing interest rate risk, liquidity risk, and maturity mismatch were developed. In addition, proposals were formulated to strengthen the role of the Asset-Liability Committee (ALCO), introduce stress testing, apply funds transfer pricing mechanisms, and improve digital monitoring systems in asset and liability management. The findings of the study contribute to enhancing the efficiency of asset and liability management in commercial banks.
commercial bank, assets, liabilities, asset-liability management, ALM, liquidity risk, interest rate risk, strategic management, ALCO, bank profitability.
TIJОRАT BАNKLАRIDА СHАKАNА BАNK ХIZMАTLАRI RIVОJLАNISHINING ЕVОLYUTSIОN BОSQIСHLАRI
Mаzkur mаqоlаdа tijоrаt bаnklаridа сhаkаnа bаnk хizmаtlаrining rivоjlаnish jаrаyоni еvоlyutsiоn yоndаshuv аsоsidа tаhlil qilingаn. Tаdqiqоtdа аn’аnаviy, tехnоlоgiyаlаr jоriy еtilishi, intеrnеt-bаnking hаmdа rаqаmli bаnk хizmаtlаri bоsqiсhlаri izсhil yоritilib, ulаrning аsоsiy хususiyаtlаri vа о‘zigа хоs jihаtlаri kо‘rsаtib bеrilgаn. Shuningdеk, сhаkаnа bаnk хizmаtlаri аn’аnаviy (stаsiоnаr) vа mаsоfаviy turlаrgа аjrаtilib, ulаrning аfzаlliklаri vа сhеklоvlаri ilmiy аsоsdа tаhlil qilingаn. Mаqоlаdа rаqаmli tехnоlоgiyаlаrning (sun’iy intеllеkt, mаshinаli о‘rgаnish, kаttа mа’lumоtlаr tаhlili, bulutli hisоblаsh vа mоbil ilоvаlаr) сhаkаnа bаnk хizmаtlаrigа tа’siri о‘rgаnilgаn.
сhаkаnа bаnk хizmаtlаri, tijоrаt bаnklаri, rаqаmli trаnsfоrmаtsiyа, аn’аnаviy bаnk хizmаtlаri, mаsоfаviy bаnk хizmаtlаri, intеrnеt-bаnking, mоbil bаnking, sun’iy intеllеkt (АI), mаshinаli о‘rgаnish (ML), kаttа mа’lumоtlаr (Big Dаtа), bulutli hisоblаsh (Сlоud Соmputing), kibеrхаvfsizlik.
REGBICHI QIZLARNING TEZKOR KUCH SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Maqolada regbichi qizlarning tezkor-kuch sifatlarini rivojlantirish metodikasi ko‘rib chiqiladi. Unda kuch va tezlikni oshirishga mo‘ljallangan mashqlar, mashg‘ulot dasturlari hamda natijalarni baholash va monitoring qilish usullari taqdim etiladi. Natijalar murabbiylarga sportchilarning jismoniy tayyorgarligini samarali rivojlantirishda yordam beradi.
regbi, qizlar, sport, tezkorlik, kuch, chidamlilik, mashq, tayyorgarlik, jismoniy rivojlanish, mashg‘ulot, metodika, tezlik
Ushbu maqolada Qo'qon davlat Unversiteti dotsenti ''O'zbekiston Bastakorlar uyushmasi a'zosi Rafiqjon Ahmedovning hayot yo'li va ilmiy faoliyati haqida so'z boradi.
musiqa, kuy, qo'shiq, g'ijjak, dutor, kuy
QISHLOQ XO'JALIK EKINLARI URUGʻLARIGA ELEKTROTEXNOLOGIK ISHLOV BERUVCHI QURILMANING TEXNOLOGIK TAHLILI VA ULARNING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada urug'larga elektr maydoni bilan ishlov berish qurilmalarning tuzilishi, ishlash printsipi va samaradorligi tahlili keltirilgan.
elektrotexnologik ishlov berish, urug' unuvchanligi, elektr maydoni, urug' sifati, ishlov berish samaradorligi, qishloq xo'jaligi texnologiyasi.
BO‘LAJAK MUHANDISLARNING PROYEKSIYON TASAVVURINI RIVOJLANTIRISHDA 3D MODELLARNING O‘RNI
Ushbu maqolada bo‘lajak muhandislarning proyeksion tasavvurini rivojlantirishda 3D modellarning o‘rni ilmiy-pedagogik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Zamonaviy muhandislik ta’limida grafik tayyorgarlik sifati, ayniqsa, proyeksion tasavvur, fazoviy tafakkur va texnik obyektlarni turli proyeksiya tekisliklarida mantiqiy tasavvur qila olish qobiliyatining shakllanganlik darajasi bilan bevosita bog‘liqdir. An’anaviy chizmachilik va muhandislik grafikasi mashg‘ulotlarida talabalar ko‘pincha tekis chizma orqali fazoviy shaklni tasavvur qilishda yoki aksincha, hajmli obyektni ortogonal proyeksiyalarda to‘g‘ri ifodalashda qiyinchilikka duch keladilar. Shu jihatdan 3D modellar ta’lim jarayonida murakkab geometrik jismlar va konstruktiv elementlarning vizual-mantiqiy tuzilishini ochib beruvchi, ularni aylantirish, kesim olish, qismlarga ajratish, yashirin elementlarni ko‘rsatish va turli rakurslardan kuzatish imkonini beruvchi kuchli didaktik vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada proyeksion tasavvur tushunchasining mazmuni, uning muhandislik tayyorgarligidagi o‘rni, 3D modellar asosidagi o‘qitishning psixologik-pedagogik asoslari, didaktik funksiyalari va metodik imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot davomida 3D modellashtirish vositalarining talabalar tomonidan ortogonal proyeksiyalarni tushunish, uchinchi ko‘rinishni aniqlash, qirqim va kesimlarni idrok etish, detal shaklini ongda qayta qurish va grafik topshiriqlarni mustaqil bajarish jarayonlariga ijobiy ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, 3D modellarni qo‘llashning ta’limiy afzalliklari bilan birga, ularni noo‘rin va metodik jihatdan asoslanmagan qo‘llash oqibatida yuzaga keladigan yuzakilik, passiv kuzatuvchilik, tayyor vizual tasvirga qaramlik va fundamental grafik bilimlarning susayishi kabi xavflar ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada bo‘lajak muhandislarning proyeksion tasavvurini shakllantirishga qaratilgan 3D-modelli pedagogik yondashuv taklif etilib, unda vizualizatsiya, faol manipulyatsiya, grafik tahlil, bosqichma-bosqich abstraksiyalash va refleksiv baholash mexanizmlarining o‘zaro bog‘liqligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari 3D modellarning proyeksion tasavvurni rivojlantirishda oddiy ko‘rgazmali vosita emas, balki murakkab fazoviy fikrlashni shakllantiruvchi, nazariy bilimlarni amaliy grafik faoliyat bilan integratsiyalovchi va muhandislik ta’limi sifatini oshiruvchi samarali didaktik resurs ekanini ko‘rsatadi. Mazkur maqola muhandislik grafikasi, chizmachilik va kompyuter grafikasi fanlarini o‘qituvchi professor-o‘qituvchilar, tadqiqotchilar, doktorantlar, magistrantlar hamda grafik tayyorgarlik metodikasi bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
proyeksion tasavvur, 3D model, muhandislik grafikasi, fazoviy tafakkur, bo‘lajak muhandis, ortogonal proyeksiya, vizualizatsiya, chizmachilik, grafik kompetensiya, didaktik vosita, muhandislik ta’limi, kompyuter modellashtirish, qirqim, kesim, fazoviy idrok.
MUHANDISLIK GRAFIKASI MASHG‘ULOTLARIDA RAQAMLI TA’LIM VOSITALARINI QO‘LLASHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Ushbu maqolada muhandislik grafikasi mashg‘ulotlarida raqamli ta’lim vositalarini qo‘llashning pedagogik asoslari ilmiy-metodik nuqtayi nazardan yoritiladi. Zamonaviy oliy ta’lim tizimida muhandislik yo‘nalishidagi talabalarni tayyorlash jarayonida grafik savodxonlik, fazoviy tasavvur, texnik tafakkur, algoritmik fikrlash hamda amaliy loyihalash ko‘nikmalarini shakllantirish ustuvor vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda. Shu nuqtayi nazardan muhandislik grafikasi nafaqat chizma bajarish yoki tasvirlarni o‘qish fanidir, balki u bo‘lajak mutaxassisning konstruktorlik, texnologik va kommunikativ kompetensiyalarini rivojlantiruvchi muhim didaktik maydon hisoblanadi. Maqolada raqamli ta’lim vositalari tushunchasining mazmuni, ularning turlari, ta’lim jarayonidagi funksional imkoniyatlari, muhandislik grafikasi mashg‘ulotlariga integratsiyalash prinsiplari hamda pedagogik samaradorligini belgilovchi omillar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Ayniqsa, kompyuter grafikasi dasturlari, CAD platformalari, interaktiv taqdimotlar, virtual laboratoriyalar, elektron o‘quv modullari, 3D modellashtirish muhitlari, raqamli nazorat vositalari va masofaviy ta’lim komponentlarining darsning maqsadi, mazmuni, metodlari va natijalari bilan uyg‘unligi masalasi markaziy o‘ringa qo‘yiladi. Tadqiqotda muhandislik grafikasi mashg‘ulotlarida raqamli vositalardan foydalanish talabaning bilish faolligi, mustaqil ishlashi, tasviriy axborotni idrok etishi, murakkab shakllarni modellashtirish qobiliyati va o‘quv motivatsiyasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi asoslab beriladi. Shu bilan birga, raqamli vositalarning didaktik imkoniyatlari bilan bir qatorda ularni noo‘rin yoki metodik jihatdan asossiz qo‘llash natijasida yuzaga keladigan cheklovlar, pedagogik xavflar va tashkiliy muammolar ham ko‘rib chiqiladi. Muallif tomonidan muhandislik grafikasi mashg‘ulotlarida raqamli vositalarni qo‘llashning pedagogik modeli taklif etilib, unda maqsadli-kompetensiyaviy yondashuv, vizual-kommunikativ ta’lim, interfaol hamkorlik, differensial topshiriqlar va refleksiv baholash mexanizmlarining o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli ta’lim vositalarini muhandislik grafikasi darslariga ilmiy asoslangan holda integratsiya qilish talabaning nazariy bilimlarini amaliy faoliyatga ko‘chirish, grafik topshiriqlarni bajarish aniqligi va tezligini oshirish, chizmalarni fazoviy tasavvur asosida tahlil qilish malakasini rivojlantirish hamda ta’lim sifatini modernizatsiya qilishga xizmat qiladi. Maqola oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari, doktorantlar, magistrantlar va muhandislik grafikasi fanini o‘qitish metodikasi bilan shug‘ullanuvchi tadqiqotchilar uchun ilmiy-manbaviy va metodik ahamiyatga ega.
muhandislik grafikasi, raqamli ta’lim vositalari, pedagogik asoslar, CAD texnologiyalari, 3D modellashtirish, fazoviy tasavvur, interaktiv o‘qitish, vizual ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv, elektron o‘quv resurslari, grafik savodxonlik, muhandislik ta’limi, didaktik integratsiya, ta’lim sifati, raqamli pedagogika.
MUHANDISLIK GRAFIKASINI O‘QITISHDA 3D MODELLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI
Ushbu ilmiy maqolada muhandislik grafikasini o‘qitish jarayonida 3D modellashtirish texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik, metodik va amaliy samaradorligi tahlil qilingan. Zamonaviy texnik ta’lim tizimida talabalarni nafaqat nazariy chizma qoidalari bilan tanishtirish, balki ularda fazoviy tasavvur, konstruktiv tafakkur, grafik savodxonlik va raqamli loyihalash kompetensiyalarini shakllantirish dolzarb masala hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, 3D modellashtirish vositalari muhandislik grafikasining an’anaviy usullarini boyituvchi, o‘quv materiallarini ko‘rgazmali va interaktiv shaklda taqdim etuvchi, murakkab geometrik shakllarni idrok etishni yengillashtiruvchi va talabalarning mustaqil ijodiy faoliyatini rag‘batlantiruvchi samarali didaktik resurs sifatida baholandi. Tadqiqotda muhandislik grafikasini o‘qitishda 3D modellashtirishni joriy etishning didaktik asoslari, uning ta’lim natijalariga ta’siri, fazoviy tafakkur rivojiga qo‘shadigan hissasi, grafik topshiriqlarni bajarish sifatini oshirishdagi o‘rni hamda amaliy mashg‘ulotlar samaradorligiga ta’siri IMRAD tuzilmasi asosida yoritildi. Tadqiqot natijalari 3D modellashtirish texnologiyalaridan maqsadli va metodik jihatdan puxta foydalanish muhandislik grafikasi fanini o‘zlashtirish darajasini oshirish, xatolar sonini kamaytirish, murakkab chizmalarni tushunishni yengillashtirish va talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishda muhim omil ekanini ko‘rsatdi. Shuningdek, maqolada 3D modellashtirishni joriy etishda uchraydigan muammolar, jumladan texnik baza, dasturiy ta’minot, o‘qituvchining raqamli metodik tayyorgarligi va o‘quv dasturlarini moslashtirish bilan bog‘liq masalalar ham ilmiy tahlil qilindi. Yakunda muhandislik grafikasini o‘qitishda 3D modellashtirish texnologiyalaridan foydalanishni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
muhandislik grafikasi, 3D modellashtirish, fazoviy tafakkur, grafik tayyorgarlik, raqamli ta’lim, CAD tizimlari, texnik chizma, pedagogik samaradorlik, vizualizatsiya, interaktiv o‘qitish, kasbiy kompetensiya, oliy ta’lim.
TASVIRIY SAN’AT O‘QITISH METODIKASIDA KOMPYUTER GRAFIKASIDAN FOYDALANISHNING DIDAKTIK VA METODIK ASOSLARI
Ushbu ilmiy maqolada tasviriy san’at o‘qitish metodikasini zamonaviy ta’lim talablari asosida takomillashtirishda kompyuter grafikasining o‘rni, didaktik imkoniyatlari, metodik afzalliklari va amaliy qo‘llash mexanizmlari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning ta’lim tizimiga jadal kirib kelishi natijasida tasviriy san’atni o‘qitish jarayoni ham mazmun, shakl va vositalar jihatidan sezilarli darajada yangilanmoqda. An’anaviy tasvirlash usullari bilan bir qatorda kompyuter grafikasi vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning fazoviy tasavvuri, rangni his etishi, kompozitsion tafakkuri, ijodiy mustaqilligi hamda vizual muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Maqolada tasviriy san’at fanining o‘ziga xos didaktik xususiyatlari, kompyuter grafikasining rastrli, vektorli va uch o‘lchamli shakllari, ularning ta’lim jarayonidagi imkoniyatlari, grafik muharrirlar yordamida darslarni tashkil etish metodikasi, amaliy topshiriqlarni loyihalash tamoyillari hamda o‘qituvchi kompetensiyasiga qo‘yiladigan zamonaviy talablar yoritilgan. Shuningdek, tasviriy san’at darslarida kompyuter grafikasidan foydalanishning pedagogik shart-sharoitlari, metodik modeli, samaradorlik ko‘rsatkichlari, baholash mezonlari va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolar ham ilmiy-nazariy hamda amaliy nuqtai nazardan tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kompyuter grafikasi tasviriy san’at ta’limining mazmunini chuqurlashtiradi, o‘quv faoliyatini individuallashtiradi, o‘quv materialining ko‘rgazmaliligini kuchaytiradi, ijodiy tajriba almashinuvini faollashtiradi va o‘quvchining mustaqil badiiy qaror qabul qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Shu bilan birga, kompyuter grafikasini o‘qitish jarayoniga samarali joriy etish uchun metodik tizimning yaxlitligi, texnik baza yetarliligi, dasturiy vositalarning maqsadga muvofiq tanlanishi va o‘qituvchining raqamli-pedagogik tayyorgarligi hal qiluvchi omil ekanligi asoslab beriladi. Mazkur maqola tasviriy san’at pedagogikasi, kompyuter grafikasi va raqamli ta’lim texnologiyalari kesishgan nuqtada olib borilayotgan tadqiqotlar uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
tasviriy san’at, o‘qitish metodikasi, kompyuter grafikasi, raqamli ta’lim, badiiy tafakkur, kompozitsiya, rangtasvir, grafik muharrirlar, vizual kommunikatsiya, ijodkorlik, didaktik vositalar, interaktiv ta’lim.
ОИЛАВИЙ-МАИШИЙ ЗЎРАВОНЛИК УЧУН МАЪМУРИЙ ЖАВОБГАРЛИКНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Ушбу мақолада оилавий-маиший зўравонлик учун белгиланган маъмурий жавобгарлик чораларининг превентив самарадорлиги миллий статистика ва илмий-назарий қарашлар асосида таҳлил қилинган. Амалдаги жарима санкциясининг оила бюджетига салбий таъсири ва бу ҳолат жабрланувчини иқтисодий иккиламчи виктимизацияга дучор қилиши илмий далиллар билан асослаб берилган. Мазкур соҳадаги турли ёндашувлар ҳамда хорижий давлатлар (Франция, Австралия, Грузия) тажрибасини қиёсий таҳлил қилиш асосида, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексдан жарима жазосини бутунлай бекор қилиб, унинг ўрнига муқобил жазо сифатида ҳақ тўланадиган жамоат ишларига жалб қилиш ҳамда мажбурий психологик коррекция дастурларини жорий этиш бўйича концептуал илмий-амалий таклифлар ишлаб чиқилган.
Оилавий-маиший зўравонлик, маъмурий жавобгарлик, молиявий санкциялар, иқтисодий иккиламчи виктимизация, ҳақ тўланадиган жамоат ишлари, мажбурий психологик коррекция, рецидив жиноятчилик.
FIZIKADAN TALABALARNI AMALIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING METODIK ASOSLARI
Ushbu maqolada bo’lajak fizika o’qituvchisining amaliy kompetensiyasini sifat jihatidan yangi ta’lim turi sifatida shakllantirishni hisobga olgan holda, fizika fani doirasida tayyorgarlikning sifatjihatidan yangicha xususiyatlarini aniqlashning metodik yo’llari keltirilgan maqolada fizika fanini o‘qitish jarayonida talabalarning amaliy kompetensiyasini shakllantirish masalalari yoritilgan.
fizika, ijodiy tafakkur, kompetensiya, nostandart vaziyat, o’quv eksperimenti,
ЎЗБЕКИСТОНДА ТАДБИРКОРЛИКНИ ҚЎЛЛАБҚУВВАТЛАШ БОРАСИДА КЎРИЛАЁТГАН ЧОРАТАДБИРЛАРНИНГ САМАРАДОРЛИГИНИ БАҲОЛАШ
Юртимизда тадбиркорлик фаолиятини илдам ривожлантириш учун қабул қилинаётган расмий ҳужжатларнинг тадбиркорлар фаолиятига таъсирини ва натижадорлигини баҳолаш, уларни амалга оширишда юзага келган ижобий ўзгаришлар ҳамда учраётган муаммоларга ўз вақтида муносабат билдириш, тадбиркорлар томонидан билдирилаётган таклифларни эътиборга олишнинг доимий мониторингини амалга ошириш долзарб бўлиб қолмоқда. Мақолада давлат томонидан тадбиркорликка оид қабул қилинаётган чоратадбирлар ва имтиёзлардан фойдаланишга бўлган муносабати сўровнома натижалари доирасида таҳлил қилинган ва тегишли хулосалар келтирилган.
тадбиркорлик, солиқ, самарадорлик, хизматлар, ривожлантириш, яшил иқтисодиёт, қўллаб-қувватлаш, ҳудудлар, хабардорлик, имтиёзлар, респондент, натижалар.
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI RIVOJI FONIDA KIBERJINOYATLAR KO‘LAMINING KENGAYISHI: KRIMINOLOGIK TAHLIL VA ZAMONAVIY QARSHI KURASHISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi fonida kiberjinoyatlar ko‘lamining kengayishi kriminologik jihatdan tahlil qilingan. Kiberjinoyatlarning zamonaviy shakllari, ularning ijtimoiy xavfliligi, jinoyat sodir etish mexanizmlari hamda sabab-sharoitlari o‘rganilgan. Shuningdek, milliy qonunchilik va xalqaro tajriba asosida kiberjinoyatlarga qarshi kurashishning zamonaviy strategiyalari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasida profilaktik, tashkiliy va texnologik choralarni kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan.
kiberjinoyat, kriminologiya, axborot xavfsizligi, raqamli iqtisodiyot, ijtimoiy muhandislik, profilaktika, kiberxavfsizlik strategiyasi.
ABDULHAMID SULAYMON O‘G‘LI CHO‘LPON – O‘ZBEK MILLIY UYG‘ONISH ADABIYOTINING YORQIN NAMOYONDASI
Maqolada Abdulhamid Sulaymon o‘g‘li Cho‘lponning hayoti, ijodiy faoliyati va o‘zbek milliy uyg‘onish adabiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Adibning she’riyati, dramaturgiyasi hamda publitsistik merosi asosida uning milliy tafakkur, erkinlik va istiqlol g‘oyalarini shakllantirishdagi hissasi yoritiladi. Shuningdek, Cho‘lpon ijodining badiiy-estetik xususiyatlari va jadid adabiyoti rivojiga qo‘shgan hissasi ochib beriladi.
Cho‘lpon, milliy uyg‘onish, jadid adabiyoti, erkinlik g‘oyasi, o‘zbek she’riyati, dramaturgiya, ma’naviy meros.
ERKIN IQTISODIY ZONALARDA RAQOBATBARDOSH MAHSULOTLAR ISHLAB CHIQARISH ASOSIDA EKSPORTNI RIVOJLANTIRISH: NAZARIYA, AMALIYOT VA STRATEGIYA
Ushbu maqolada erkin iqtisodiy zonalarda (EIZ) raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish orqali O‘zbekiston eksport salohiyatini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda jahon iqtisodiyotidagi polikrizis sharoiti, global logistika inqirozi hamda ta’minot zanjirlarining qayta shakllanishi fonida EIZlarning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni asoslab berilgan. Maykl Porterning raqobatbardoshlik rombi va aglomeratsiya effekti nazariyalari asosida EIZlarda mahsulot tannarxi, sifat va differensiatsiya omillarining eksportga ta’siri yoritilgan. “Navoiy”, “Angren”, “Urgut”, “Jizzax” kabi EIZlar misolida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning ixtisoslashuvi va eksport geografiyasi tahlil qilinib, raqobatbardoshlikka to‘sqinlik qilayotgan tizimli muammolar aniqlangan. Tadqiqot natijasida eksportga yo‘naltirilgan klasterlarni rivojlantirish, logistika xarajatlarini subsidiyalash, xalqaro brendlarni jalb qilish va raqamli eksport platformalarini joriy etishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
erkin iqtisodiy zonalar, raqobatbardosh mahsulotlar, eksport salohiyati, yuqori qo‘shilgan qiymat, klasterlash, logistika xarajatlari, global qo‘shilgan qiymat zanjiri, sanoat eksporti, investitsiya muhiti, O‘zbekiston iqtisodiyoti